हालसालैका लेखहरु : आव्हान,(रजनी श्रेष्ठ) ग्रीन कार्ड,(सुदीपभद्र खनाल) लश्कर,(गोविन्द गिरी प्रेरणा) अभिनन्दन !!!!,(ऋषिराम अर्याल) गड्यौला उर्फ सत्यराज ,(कृष्ण बजगाईं ) बोर्डरसाइटको बब्लु,(नीलम कार्की निहारिका) समुद्र र सपना,(संजु बजगाईं ) कार्लोस मेरो दर्पण छायाँ,(सुन्दर श्रेष्ठ) मैले नजन्माएको छोरो,(पारिजात) विदेसिनु रहर कि बाध्यता,(जेबी खत्री)

बाटो म्याद !

युवराज नयाँघरे, (काठमान्डौ)


घर पुग्न बिहान र बेलुका दुई घन्टा नछुट्टाए हुन्न !

मैले अरु सबै समय काममा लाए नि यी दुई घन्टा पर्छन् विशेष । जागिर, भेटघाट र किनमेल एउटै कालखण्डमा गाभ्ने गर्छु म । तर घरबाट निस्कँदा र घर पुग्दाको दुई घन्टा विशेष हुन् मेरा निम्ति । यो बाटो म्यादले समग्र जीवन चलेको छ मेरो ।

मैले बाटो छुटाउनै पर्छ अन्यथा सारा योजना लथालिङ्ग हुन्छ, ल्याङफ्याङ हुन्छ र लल्याकलुलुक हुन्छ । यसैले सबै खाले लथालिङ्ग, ल्याङफ्याङ  र लल्याकलुलुकबाट जोगिनँ मैले बाटाका लागि समय नछुट्टाईकन धरै छैन । पुरापुरा दुई घन्टा !

गाउँबाट राजधानी आउनेहरुलाई लाग्छ, बाटोले धनधान्य छ यो शहर । तिनले आँखाले नभ्याउने बाटो देखेर जिब्रो टोकेका हुन्छन् र प्रश्न गरेका हुन्छन्कति मात्रै बाटो ?

तर ती प्रश्न हामी यही बाटोमा रातोदिन जाम, भीड र ठेलाठेलमा अरगज्ज बनेर उभिरहनेहरुका लागि बालप्रश्न वा अबोध जिज्ञासा जस्तो लाग्ने गर्छ ।

बाटोसँग धेरै कुरा गाँसिएर एकाएक टुप्लुकिन्छन् । मानिसका अनन्त रुप यो बाटोमा छरपस्टिन्छन् । राज्य बन्छ निरीह । बाटोमा देशको कानुन कुनै पङक्तिमा थन्किएर बसेको हुन्छ । बाटो विजयी बन्छ, मौन देखापर्छ मुलुक ।

मैले बाटोलाई दिनै पर्छ दुई घन्टा ।

यो मेरा लागि रहर वा आनन्दीको विषय भएन । यो मेरा निम्ति चाहना वा उत्साहको बोली नि भएन । मेरा लागि गौरव वा व्यग्रताको बिम्ब समेत रहेन यो ।

बरु हरेक दिन मैले अर्थहीन यी दुई घन्टा गुमाइरहेको छु । यी अमूल्य दुई घन्टा बेकार भइरहेका छन् । बेमोजमा मैले समय लगाइरहेको छु ।

बितेको समयभन्दा बिताउँदाको पीडाले  घेरेको छ मलाई ।

अखबारमा खबर हुन्छबाटो म्यादी सूचना ।

अर्थात् कसैलाई डाक्नु वा बोलाउनै परे भनिएको हुन्छयति दिनभित्र वा बाटो म्याद यति समयभित्र कसै गरी आइपुग्नु ।

सम्भवतः टाढा वा धेरै परका मान्छेलाई कानुनी काइदामा चपक्क बाँध्न यो राष्ट्रिय बोली व्यक्तिएको हुनुपर्छ । भीरपाखा, नदीजँघार वा खोँचकन्दराबाट आउने समयावधिको एउटा साँध हो यो । तर हामी शहरबासीका निम्ति सुविधा र समृद्धिमा बाटो म्याद झन् आवश्यक भइसक्यो, अपरिहार्य बनिसक्यो ।

     घाम टन्टलापुर लागोस् तर मैले बाटो म्याद नघाउन मिल्दैन कदाचित । हुरी बटारिएर हुइँकियोस् तर मैले बाटो छोट्याउन मिल्दैन किञ्चित् । अथवा सडकको नाराजुलुस, पुल्ठो, भाषणको भलपैरो यी सबैलाई मैले समाहित गर्नै पर्छ ।

     बाटालाई नै देऊ समय !

     यो अघोषित भाव आजभोलि मैले सबैतिर सुनेको सन्देश हो । यो भावलाई प्रचारप्रसार र बिस्तारका निम्ति सर्वत्र कानेखुसी गरेको नि देख्छु म ।

     सजिलो छबाटाले पाउने समय हो बाटो म्यादीको अर्थ । बाटोले माग्ने गरेको अवधि नै बाटो म्याद हो ।

     शब्दको सोझो अर्थ यहाँनिर अनन्यतम् हुँदै होइन ।

     बाटो म्याद दिन लगाउने चरित्रको नियत र योजना आलोचनाको विषय हो, पक्ष हो । म यहीँनिर आफूलाई धेरै भुँवरीमा पार्न पुग्छु । घट्टमा पिँधिएको घुनजस्तो । अथवा कुलेसामा बगेको पतिङ्गरजस्तो ।

     म्याद भन्नु समय त हो नि !

     बाटाको माग जति छउसले पाउने समय नै बाटो म्याद हो । बुझ्न र मनन गर्न कुनै रगतको थोपा नजोस्याईकन बुझिने अर्थ हो यो । तर मेरा लागि त्यस परको स्थिति र अवस्थाले मन चिसो पार्ने भाव मुख्य कुरा परे ।

     सुन्नु भो, हिँडे आधाघन्टा मोटर चढे एक घन्टा !

     जीवनको सुन्दर समय बाटोमै खर्च हुन्छ !

     जति बाटो उति समयको बर्बादी !

     यी सम्वाद हुन् सामान्य ।

     कुराकानीमा घोचपेच मात्र छैन, उदासी छ । अझ बेथिति र बेकम्मा राज्यका नीति र योजनामाथि नजानिँदो आक्रोश पनि भेट्छु म ।

     यहाँनिर आँफैलाई धक नलाग्ने गर्छ, बाटो म्याद अनुसारै घर पुग्छु वा जागिरमा पुगिरहेको छु । नियमिततालाई बाधा पारिहालेको छैन । हो, छोटो बाटो होस् कि चोरबाटोसमय मिलाउने प्रयास हुन्छ ।

     तर धेरै पाटोमा बाटो म्यादको खिल्ली उड्दै गएको छ । बाटो म्यादले बोकेको मूल्यले घुँडा टेक्दैटेक्दै गइरहेको पाइरहेछु म ।

     बाटोलाई दिने केस्रा केलाउँछु समयका । आजभोलि हामी बाटोका गाजेमाजे हमलाका कति निरीह चोट र अव्यक्त रुवाबासीका चेपमा परिरहेका छौं ।

     रोक्न र छेक्न नसकिएका पुराना गाडीहरु । ती पत्रु मोटर चलाउन पाउनु पर्छ भन्ने नारा, चर्का ध्वाँस र अप्रिय गालीहरुको श्रृङ्खला कति हो कति शहरमा ! खुइलिइसकेका सेता धर्सा र बेवास्ता गरिएका सडक बत्तीहरु ।

     हो, तिनले त्यत्तिकै बाटो म्याद बढाउँछन् हाम्रो ।

     मृत्यु र जन्मको कुनै व्याकरण हुँदैन । अरु सबै जीवनलाई काँडा र फूलमा दगुराउने योजनाको फाइलमा उभ्याउन सक्छन् । तर मृत्यु र जन्मले समयका यी कुनै निश्चित् फग्लेटामा अचेटेर राख्न सकिरहेका हुँदैनन् ।

     हामी यो कुरा अखबारको मुख्य पाटोमा सुनेर बिर्सिरहेका हुन्छौँ हरेक दिन । हामी खबरका प्रमुख अंशमा सम्पादन नहुने भाग भएर सुन्छौँ प्रत्येक रात ।   

     चितवनबाट बिरामीलाई थप तीन सिलिन्डर अक्सिजन दिएर पठाएको । तर जामले सब बर्बाद !

     ककनीकी गर्भिणीलाई दुई दिनपछि लाग्ने बेथा अघिल्लै दिन लाग्यो । तर सडकको जामले लग्यो उसलाई !

     यी कुरा मेरा छिमेकका हुन् ।

     बाटो म्याद दिँदादिँदै पनि पार नलागेका घटना हुन् यी । यस्ता कहर र वेदनाका उरुङखात सुनिनसक्ना छन् अरु नि । अरु थुप्रै व्याकुलता र निर्मम पीडामा पिल्सिएर बाटो म्यादी बिलाप भन्नेहरु नभेटिने होइनन् ।

     खेत खन्न जानेलाई  बाटो म्याद । हलो जोत्नलाई लाग्ने बाटो म्याद । शिक्षक वा कर्मचारीलाई बाटो म्याद । घोत्लिहेर्दा अरु अनेक यस्ता पक्षहरु भेट्छु म । चिकित्सकदेखि घरगृहस्थीका थाङ्ना तह लाउने नेपाली ग्रामीण महिलाले लिने बाटो म्यादको ख्याल आउँछ ।

     म एउटा पुरानो स्मृति ख्याल गरिरहेको छु यतिबेला ।

     माइत पुग्न आधी घन्टा, घर फर्कन डेढ घन्टा । अरु बचेको समयमा आफ्ना खलकसँग भेटी घाम ढल्कँदा यो आँगनमा पाइला राख्नु ।

     कडा सासू थिइन् एउटी दिदीकी ।

     बूढीले दिएको बाटो म्यादबारे गहिरो अर्थ लगाउन खोजिरहेको छु । माइत पठाइरहेकी बुहारीलाई दिइएको बाटो म्यादभित्र बलियो ज्ञान भेटिरहेको छु म ।

     दिदी, जाँदा आधी घन्टा, फर्कंदा डेढघन्टा । यो मिलेन नि ! यति लामो बाटोलाई बराबरी हुनुपर्ने होइन र ?’

     फटाफट लम्कँदै मैले सोधेको थिएँ ।

     हिँडेको होइन दगुरेका हुन्थ्यौँ हामी दुई ।

     माइत भनेको खुशीको ठाउँ भएकाले छिट्टै पुगिन्छ रे ! त्यसैले बाटो म्याद थोरै । घर भनेको बेरुचिको ठाउँ भएकाले साबिककै समय । त्यसैले बाटो म्याद धेरै !

     दिदीको उत्तरले मलाई रन्थनायो ।

     यो कुरो मलाई आजका राजकाजीहरुलाई कानैमा गएर सुनाउने इच्छा छ नि ! के गर्नु बलवर्गत पुगेन मेरो ।

     अनेक सम्झौता, अनेक तिकडम र अनेक खेलखेलाँचीसाथ बागडोर सम्हाल्नेहरुले पुग्नुपर्ने मोडका लागि लिएको बाटो म्यादको मूल्य कति बुझे ? अर्थात् छिचोल्न लाग्ने बाटो म्यादको मर्म कति मनन गरे ?

     बाटोअरुले बनाएको हिँड्न पो कठीन हुन्छ । बाटोअरुले खनिदिएको नाँघ्न पो असहज हुन्छ । बाटोअरुले कोरिदिएको छिचोल्न पो सरम हुन्छ । तर सबैतिरका मसिना गोरेटा मासेर ठूलठूला राजमार्ग बनाएर मूलबाटोमा उभिएपछि बाटो म्याद पुगेन भनेर आलापविलाप गर्न सुहाउँछ ?

     त्यसो गर्न सुहाउँछ कसरी !

     मेरी दिदीको माइतजस्तोराजकाज चलाउनेहरुले हर्षको घर पाएकै छन् नि । अब कर्म घरमा पुग्न किन अल्याङतल्याङ ?

     मलाई सधैँ लागिरह्योबाटोले निर्धारण गर्छ समयको ।

     होइन रहेछ यो । मेरी दिदीको हैरानी र दगुरादगुर हेर्दा बाटो म्याद दिने नेतृत्वका कारणले परिणाम देखापर्दो रहेछ । समय छोट्याउन माइत जाँदा चाँडो र घर फर्कंदा उही समय गर्नु हुन्थ्यो दिदी ।

     मैले हाम्रो बागडोर चलाउने स्वाँठ र सन्त दुबै अनुहारमा आशााको कुनै प्रतिक्रिया देखेको छैन । अथवा भेटिन सक्ने कुनै धिपधिपे बत्ती समेत भेटेको छैन । यो महाशून्यता सबभन्दा भयानक हो, भयाकूल हो र भीषण हो ।

     मेरो जीवनको दुई घन्टा बाटोमै जान्छ व्यर्थसाथ ।

     जाडोका छोटा दिनहरु । आराम, तातो वा हतारमा यो दुई घन्टा थप्नु पर्छ मैले । गर्मीका बाप्फिँदा दिनहरु । चिसो, थकान वा आलस्यमा यो दुई घन्टा थप्नु पर्छ मैले बाटोलाई ।

     निरर्थक छ । यो जानेको छु । जानेर, थाहा पाएर वा ज्ञात भएरै पनि सडकले पाएको बित्थाको दुई घन्टालाई सरकारी करजस्तो मैले नतिरी सुखै छैन । बरु खान लाग्ने समय छोट्ट्याउने । सुत्न पाएको समय घटाउने ।

     मनोरञ्जन वा प्राज्ञिक बहसलाई प्राप्त अवधि बिर्सिदिने । भोज वा छलफलमा आएको अवसर थाँती राखिदिने ।

     अनि बाटोलाई सुम्पिदिने ठ्याक्कै दुई घन्टा !

     विश्वविद्यालयको चिन्तन भर्सेलै परोस् । प्रज्ञाको मन्थन थलै परोस् । गुरुकुलको काव्ययात्रा जेसुकै होस् । सर्वनामको नाटक जेसुकै होस् ।

     म यी कुनै समारोहतिर अलिक समय दिन नसक्ने भएको छु ।

     नत्र सडकले समय कम पाउँछ । बाटोले म्याद थोरै पाउँछ । राजमार्गले अल्प समय पाउनु भनेको म बेलामा घर नपुग्नु हो । मेरा पछाडि रहेका थुप्रै जिम्मेवारी, अर्थ, महत्व र कर्तव्य क्रमशः पछाडि पर्छ अनि ।

     बाटो म्याद तोकिसकेपछि कति धेरै गाहृो ।

     घरमा न तरकारीको स्वाद हुन्छ । न गालामा दल्न भ्याइन्छ ग्लिसरिन । छिमेककी एउटी विधवाको उदास ओठ पढ्न भ्याइन्छ न त । खल्तीमा कन्चाकन्ची राख्न पनि पो नभ्याइने ।

     बाटो म्याद पाएपछि जसरी नि पुग्नैपर्ने ।

     यो नियम कसैले अटेर गर्ने कुरो भएन । कसैले पो नमानिहाले जागिरमा स्पष्टिकरण, व्यापारमा घाटा, पढाइमा गयल । अझ मनभरि थपिने धेरै खाले कौलासा वा हैरानी ।

     मलाई बाटो म्यादले थप्पड हानेको छ धेरै पटक ।

     दहचोकमा घर हुनेहरु, नाङ्लेभारेमा घर हुनेहरु र तिनपिपलेमा घर हुनेहरुको रुवाबासी धेरैधेरै सुनेको छु मैले । दक्षिणकाली, बनेपा वा भट्टेडाँडा घर हुनेहरुका व्यथा छन् झन् चर्का ।

     काममा आउँदा र जाँदाको समय र पैसाले तिनलाई पत्ताल पु¥याइसकेको हुन्छ । आधा मासु पारिसकेको हुन्छ तिनलाई । झिरको मासु भएर घर र कार्यालयको कर्तव्य धानिरहेका हुन्छन् ती ।

     रिङ रोडभित्र हुन्छ जागिर । अब घर छोडी न त डेरा लिनै मिल्ने !

     यो कुरामा बाटो म्यादले हुँडलेको वेदना भेटिन्छ ।

     आधा सरो बितिरहेको कुदाकुद र चोट देखिन्छ यहाँ । बिजोग र बेपत्ताले थला काढेको कृपण अनुहार भेटिन्छ यहाँ ।

     बाटोलाई सजिलो बनाउन सक्ने व्यवस्था कहाँ छन् ? बाटोलाई सुविधायुक्त बनाउन सक्ने विधि कति बने ?

     यी दुई कुरा प्रमुख हुन् बाटो म्यादीका ।

     बिहान पनि हस्याङफस्याङ । बेलका पनि हानाथाप । यी दुबै अनुशासित काम हरेक साँझ र बिहान भइआएका छन् । तल्र्याङतुर्लुङ झुण्डिएर मोटरमा जानु सभ्यतासँगै डोर्रिएको अहम् पक्ष हो ।

     गाली, धम्की, घम्साघम्सी र हेलाहाँसो त बाटोम्यादमा पचिरहेकै कुरा परे । यस्तो लाग्छती गहना हुन् यो हिँडाइभरिका । कदाचित ती नपाए कता केके खल्लो भयो ! यो भावना उम्रिन्छ हृदयभरि ।

     झलमल्ल बिहान दिन्छु म बाटोलाई र हात पर्छ रुग्ण साँझ !

     बाटोले यसरी हरेक दिन मबाट दुई घन्टा निःशुल्क लिने गर्छ । मैले थुप्रै पहाडका रङहरु हेर्न पाउँदिन । थुप्रै नदीका कलकल गुमाउँछु यही दुई घन्टामा । धेरै नानीहरुका आँखाका कोशमा पट्ट फुटेका सुनौला सपना पढ्न पाउँदिन ।

     बाटोले मेरा कन्पारा फुलाएर उदासतिर धकेल्दैछ, गाला चाउरी पारी उराठतिर घचेटिरहेछ र ओठमा कलेटी पारेर उजाडतिर घिच्च्याइरहेछ ।

     जितेको कुनै ज्ञान कहिल्यै भइरहेको छैन ।

     हारेको ठूलै सङ्केत जहिल्यै भइरहेको छ मलाई । कसैले नखोजून् प्रमाण । कसैले कुनै आधार वा तर्क नसोधेकै राम्रो ।

     बाटो म्यादमा मेरो पराजय भएकै छ ।

     बिहान र बेलुका खर्चेको यो अनमोल समयलाई बागडोर हाँक्नेहरुका अगाडि बेतुक र बित्थाको विषय हो । राजकाज चलाउनेहरुले हामी सबैलाई बाटो म्याद दिएर ती बेफुर्सद भइरहेका छन् ।

     यो देशको नयाँ नक्सा कोर्न बसेकाहरुले पाएको बाटो म्याद त नघिसक्यो नि !

    थप्ने र ? कति थप्ने बाटो म्याद, छ सय एक टाउकालाई ?

                          ०००

Comments

सम्पर्क माध्यम

khasskhass@gmail.com
Share |